تاريخ : سه شنبه بیست و پنجم مهر 1391 | 9:7 | نویسنده : حبیب

الیگودرز گنجینه ای در سرزمین زاگرس نشینان

وبلاگ هیاری

لرستان زیبا و سرسبز با مساحتی بالغ بر 31 هزار کیلومتر مربع واقع در غرب ایران از شمال به شهرهای خمین و اراک در (استان مرکزی) و ملایر و نهاونددر (استان همدان) ، از جنوب به (استان خوزستان)، از مشرق به شهرهای داران و گلپایگان در(استان اصفهان) و از مغرب به استانهای کرمانشاه و ایلام محدود می شود. جمعیت این استان برابر آخرین آمار سرشناسی افزون بر 1 میلیون و 700 هزار نفر می باشد که در مراکز شهری و روستایی زندگی می کنند ، آب و هوای لرستان در نهایت اعجاب و الطاف الهی برخوردار از تنوع چهارگانه ای است که هر بخش از سرزمین زاگرس نشینان را به زیور آب و هوایی خاص و منحصر به فرد آراسته و آن هنگام که در قلب زمستان مناطق جنوب و جنوب غربی از گرمای دلپذیر و لذت بخش 17 درجه سانتیگراد بهره می برند در شرقی ترین منطقه لرستان (الیگودرز) سرمای طاقت فرسای 35 درجه سانتیگراد زیر صفر تا مغز استخوان نفوذ می کند و بارش های عظیم برف که چون دانه های مروارید بر زمین می نشینند و جامه ای زربفت و سپید به رنگ زندگی و عشق بر قامت رعنای این دیار هدیه می کنند و این تنوع بکر آب و هوایی ، وجود آب فراوان، کوهستانهای پوشیده از برف ، چشمه ها ، قنات ها و کاریزها و نیز دشت های هموار و کشتزارهای طلایی و حاصلخیز یکی از دلایل مهم بوجود آمدن زندگی در لرستان بوده است.شهرهای مهم استان لرستان ، خرم آباد مرکز استان ، بروجرد ، الیگودرز ، ازنا، درود، نورآباد، پلدختر، الشتر و کوهدشت می باشند. البته تعدادی مراکز بخش ها طی این سالها به شهر ارتقاء یافته اند. در کتاب عشایری مرکزی ایران آمده است منطقه وسیعی از غرب و مرکز ایران قلمرو حکومت لرهایی بوده است که از نیمه قرن ششم هجری در آن نواحی به قدرت رسیده اند و در تاریخ به اتابکان لرستان معروف می باشند. مقارن قرن چهارم هجری لرستان عملا به دو منطقه لر بزرگ و لر کوچک تقسیم شده بود. کبیر کوه ، مشهورترین کوه این دیار با جهت شمال غربی ، جنوب شرقی لرستان را به دو قسمت پیشکوه و پشتکوه تقسیم می کند. سرزمین های شمالی با مرکزیت خرم آباد به پیشکوه معروفند و سرزمین های جنوبی به مرکزیت ایلام پشتکوه نامیده می شوند. قسمت شرقی منطقه لرنشین(لربزرگ) نام دارد که دو برادر به نام های منصور حاکم لرستان غربی و بدر حاکم لرستان شرقی بوده اند. بختیاری ها شاخه الوار هستند که در تاریخ ایران به لر بزرگ شهرت دارند و به دو دسته هفت لنگ و چهار لنگ تقسیم می شوند. زبان مردم لرستان لری و برخلاف نظریه عده ای که آنرا منتسب به زبان کردی یا بازمانده زبان پهلوی می دانستند مشتق از زبان سلیس فارسی است و گویش های محلی نیز در مناطق مختلف رایج است. سکونت گاههای انسانی در لرستان به دوران پیش از تاریخ باز می گردد و در نواحی از این استان حضور انسان عصر سنگ تائید شده است. لرستان یکی از کهن ترین کانون های تمدن و هنر و فرهنگ بوده که در شکل گیری فرهنگ و تمدن ایرانی در دوران باستان نقش بسزایی داشته، به کوشش پژوهشگران خارجی محوطه های پارینه سنگی در غار کنجی واقع در شهر خرم آباد شناسایی که نشانگر دوره شکار و گردآوری خوراک در این سرزمین بوده و قدمت آن به 2 هزار سال پیش باز می گردد. عصر مفرغ در لرستان که مربوط به 3000 سال قبل از میلاد می باشد که بیانگر پیشرفت ، مهارت و چیره دستی فلزکاران این دیار در ساخت ظروف مفرغی و تولید انواع سلاح جنگی ، زیورآلات و ابزار سوارکاری می باشد که در ترقی و پیشرفت همسایگان نیز تاثیرات مثبتی داشته است. در زمان هخامنشیان مردم لرستان با آنان همراه بودند و امنیت راههای ارتباطی بر عهده آنان بود و در زمان حمله اسکندر مقدونی به ایران مردم شجاع و غیرتمند لرستان تلفات سنگینی را بر مهاجمان وارد کردند. غار معروف کلماکره در 15 کیلومتری شمال غرب پلدختر بزرگترین گنجینه ایران باستان و یکی از چند گنجینه بزرگ کشف شده دنیا در آنجا بدست آمد که متاسفانه سوداگران آثار باستانی بسیاری را به غارت برده و اکنون در موزه های کشور های آمریکا- انگلیس ، سوئیس و فرانسه قرار دارند. بی شک لرستان گوهری تابناک در آسمان پر ستاره هنر، فرهنگ، تمدن و افتخارات ایران زمین می باشد و الیگودرز با داشتن مجموعه ای بی بدیل از بهترین های لرستان و آثار و دیدنیهای خارق العاده تاریخی ، مذهبی، طبیعی و الهی و نیز پتانسیل ها و استعداد های بالقوه و نیز برخورداری از مشاهیر بزرگ و چهره های شاخص علم ، ادب و هنر ایران چون نگینی سحرانگیز و درخشان در انگشتری لرستان تا ابد خودنمایی می کند، منطقه ای که امروز در لرستان ، جاپلق و بربرود خوانده می شود بخشی از خاک پهناور لرستان بوده و مرکز آن الیگودرز است. قسمت شرق الیگودرز و روستاهای آن منطقه را بربرود و قسمت غرب الیگودرز که از شهر ازنا تا اراک ادامه دارد را  جاپلق می گویند. الیگودرز با جمعیتی بالغ بر 140هزار نفر و داشتن بیش از 5800 کیلومتر مربع مساحت با ارتفاع 2000متر از سطح دریا در شرقی ترین نقطه استان لرستان واقع که با مرکز استان ( خرم آباد) 150 کیلومتر فاصله دارد. الیگودرز شهر گیو و گودرز و قلعه های باستانی از نظر موقعیت آب و هوایی ناحیه ای کوهستانی سرد و خشک با زمستانهای سخت و طاقت فرسا و بارش برف سنگین و یخبندان که این خود سبب قطع ارتباط بسیاری از روستاهای تابعه با الیگودرز در طول زمستان و حتی تا اواسط بهار می شود. قلل مرتفع اشترانکوه ، قالیکوه ، تمندر، مندیش ، سیاه تیر و ... که همچون حصارهایی بلند و قدرتمند الیگودرز سرسبز را در آغوش گرفته اند در بیشتر فصول سال حتی تابستان پوشیده از برف هستند و این مناظر بدیع، زیبا و شگفت انگیز هدیه های بی بدیل و سخاوتمندانه خالق آفرینش بر این دیار پاک و پر از مهربانی و از عوامل جذب گردشگران و عاشقان طبیعت به این منطقه می باشند. زبان مردم الیگودرز فارسی دری یا بهتر بگوییم فارسی ساده بدون غل و غش و این شاید اصیل ترین و غنی ترین زبان یک مردم باشد و برعکس دیگر شهرهای لرستان که هرکدام لهجه لری منطقه خود را دارند بی هیچ لهجه ای صحبت می کنند. قدیمی ترین سندی که کلمه الیگودرز در آن آمده است تاریخ بابرو ایران نوشته ویلیام ارسکین ترجمه شادروان استاد منصوری می باشد و در قسمتی از آن گفته شده الیگودرز شهری است کوچک به اندازه دو محله اصفهان و نعمت کزازی می گوید اما مردم آنجا خوب نیستند چون شیعه هستند و ادامه می دهد روزی که الیگودرز شهر شده ساکنین آن شیعه بوده اند و در آنجا خانقاهی بزرگ ساخته اند که مرشد آن پیرمرد وارسته ای است بنام شیخ مرحب و عده ای او را درویش مرحب می خوانند. در جهت وجه تسمیه کلمه الیگودرز عده ای بر این عقیده اند که یک ترکیب اضافی از آل گودرز و نسبت مردم این شهر با گودرز از قهرمانان شاهنامه پدید آمده و وجود فامیل بزرگ گودرزی در این شهر نیز مزید بر این مدعی است و عده ای همبر این باورند که کلمه الیگودرز در ابتدا آلیورز که از دو کلمه آل و ورز تشکیل شده بود و کسره اضافه در اثر کثرت تکرار و استعمال به یا بدل شده است. شغل بیشتر ساکنین این دیار در گذشته دامداری و کشاورزی بوده و با توجه به اینکه زمینهای این نواحی از حاصلخیزترین مناطق کشور محسوب می شده و در زمان جنگ جهانی دوم 3/1 غلات کشور در این منطقه تولید می شدو به دلیل وفور و فراوانی غله الیگودرز را اوکراین ایران می نامیدند و گندم آبی مرغوب و منحصر به فردی که در گذشته در این منطقه کشت می شده به گندم سره یا سرخه معروف بود و شاید کلمه آل که به معنی سرخ کم رنگ و کلمه ورز به معنی کشت قرار داشته علت ظهور کلمه آلیورز بوده است. سیلوی بلند و تاریخی که بیشتر از 70 سال قبل توسط مهندسین آلمانی در الیگودرز ساخته شده و تنها سیلوی لرستان در آنزمان بوده که اکنون در ابتدای خیابان ولیعصر شمالی الیگودرز پابرجا و از آثار دیدنی و تاریخی این دیار به شمار می آید دلیل خوبی بر حاصلخیزی اراضی منطقه و تولید بیشترین و ممتازترین نوع گندم و غلات در آن زمان می باشد. الیگودرز بنابر اسناد معتبر تاریخی سابقه 400 ساله شهر بودن را داراست. زمانی باغهای آباد و پرمحصول و تاکستان های معطر و مملو از میوه های بهشتی به مانند کمربندی سبز و رنگارنگ پر از بوی زندگی و سرمستی الیگودرز را در بر گرفته بود که متاسفانه طی این سالها به دلیل کوتاهی و بی توجهی مسئولین و فرصت طلبی و زیاده خواهی انسانها همگی برهوت و نابود شدند و بجای آنها برج های چند مرتبه و آسمانخراش های مسکونی و تجاری سر به آسمان بلند کردند.


برچسب‌ها: گنجینه ای در سرزمین زاگرس, الیگودرز